Gün geçtikçe artan projeler ile birlikte orantılı olarak yatırım ihtiyacı da giderek artmaktadır. Artan yatırım ihtiyacı ile birlikte projelerini gerçekleştirmek veya projelerini büyütmek adına fon arayışı içine giren girişimciler, çözümü kitle fonlamasında bulmaktadır. Yatırımdan ziyade farklı konularda da (mentorluk, ofis, sekreter vs.) desteğe ihtiyaç duyan girişimciler için de devreye “Kuluçka Merkezleri” girmektedir. Kuluçka merkezleri hakkında kaleme aldığımız yazıya Bu yazımızda “Crowdfunding” Türkçe karşılığı ile kitle fonlamasını inceliyor olacağız.

Anahtar kelimeler: Kitle Fonlaması, Fon, Girişimci, Yatırım, Yatırımcı, Kitlesel Fonlama, Kitle Fonlama Platformları

Kitle fonlaması girişimcinin girişimini hayata geçirebilmesi veya büyütmesi aşamasında gereken yatırım kaynağına ulaşmasında kullandığı sistemdir. Girişimci projesini açıklayacak şekilde gerekli yazılı, görsel, fiziksel materyalleri kullanarak kitlesel fonlama platformlarına başvurur. Proje ile birlikte gerekli olan fon da ilan edilir. Girişimci ile yatırımcı arasında köprü görevi gören kitlesel fonlama platformları sayesinde yatırımcılar, girişimcilerin projelerine daha kolay ulaşıp yatırım yapma imkânı bulur. Yatırımcıların yatırımları karşılığında ön sipariş, hisse gibi vaatler verilmekle birlikte bazen sosyal medya aracılığı ile teşekkür mesajı yayınlanır veyahut yatırımcının reklamı yapılır. Bunlar değişkenlik göstermekle birlikte asıl amaç, girişimcinin projesine destek olmaktır.

Ürün-Ödül Bazlı Kitlesel Fonlama, Hisse Bazlı Kitlesel Fonlama, Borçlanma Bazlı Kitlesel Fonlama olmak üzere temelde üç tür kitlesel fonlama sistemi bulunmaktadır.

 1) Ürün-Ödül Bazlı Kitlesel Fonlama

Ürün-ödül bazlı kitlesel fonlama türünde fon miktarı düşük olduğu için yatırımcılar genellikle karşılık beklemeden destek olmayı amaçlar. Yeterli fon toplandığı takdirde girişimcilerce yatırımcılara vermiş olduğu desteklerden ötürü ürün gönderimi, indirimli ürün siparişi gibi hediyeler verilir.

Örnek: Antiseptik özeliğe sahip eldiven geliştiren Elif Hanım, gerekli olan fonu sağlamak için 50.000₺’ye ihtiyaç duymaktadır. Yatırımcılardan aldığı destekler sayesinde projesini gerçekleştiren Elif Hanım, desteklerinden ötürü yatırımcıların firma logolarını eldivenlerin üzerine işleyip teşekkür mahiyetinde gönderir.

2) Hisse Bazlı Kitlesel Fonlama

Hisse bazlı kitlesel fonlama, Sermaye Piyasası Kanunu’nda (SPK) düzenlenmiş ve bu konuda düzenleme yapmasına yetki verilmiştir. Hisse bazlı kitlesel fonlamada, yatırımcılar yatırımlarının karşılığı olarak hisse talep ederler. Proje gerçekleştiği takdirde sunmuş oldukları yatırımları oranında hisseye sahip olurlar. Bu tür kitlesel fonlamalar denetime tabi olduklarından, yeterli olan fon toplanamadığı takdirde fonlar tekrar sahiplerine iade edilmek zorundadır. Kısaca hisse bazlı kitlesel fonlama yatırımcıların kâr amacı güttüğü bir fonlama çeşididir. Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği (III-35/A.1)

 

Örnek:

Araçlara elektromanyetik alan ile kütle denge merkezi kuran ve bu sayede devrilmeyen araba üretmeyi amaçlayan Ensar Bey, bu projenin maliyetini karşılamak ve seri üretime geçmesini sağlamak amacıyla kitlesel fonlama platformuna başvurur. Proje için gerekli fon ise 10.000.000 ₺’dir. Yatırımcılara yatırımları karşılığında hisse vermeyi vaat eden Ensar Bey, kısa süre içerinde projesini hayata geçirip yatırımcılara yatırım karşılığında hisselerini verir. Kitle fonlaması sayesinde hem girişimcinin ihtiyaç duyduğu fon karşılanır hem de ülke ekonomisine katkı sağlanmış olur. Yatırımcı da yatırımından daha fazla bir bedel ile hissesini satar veyahut sahip olduğu hisse üzerinden gelir elde eder.

 

3) Borçlanma Bazlı Kitlesel Fonlama

Borçlanma bazlı kitlesel fonlamada girişimci ile yatırımcı arasında olan borçlanma söz konusudur. Belirli bir süre içerisinde yatırımcılar, girişimcilere aralarında belirledikleri faiz ve vade ile borç verir. Bankalardan kredi çekme konusunda sıkıntı yaşayan girişimciler, ihtiyaç duydukları fona yatırımcı ile anlaşarak daha düşük faiz oranıyla da sahip olabilirler.

KİTLE FONLAMASI AVANTAJLARI

Kitlesel fonlamanın avantajlarına baktığımızda ilk sırada kısa sürede toplanan fon gelir. Kitlesel fonlama platformlarında girişimciler yatırımcılara kısa sürede ulaşabilmekte ve projelerini sunabilmektedir. Fiziksel ortamlarda yatırımcılar ile görüşüp fon toplamak oldukça zor ve zahmetli bir yöntemdir ancak kitlesel fonlama platformları aracılığıyla bunu yapmak oldukça basit ve etkilidir. Kitle fonlaması sayesinde girişimciler, yatırımcıların neleri beğenip neleri beğenmediğini projenin başında tespit edip, sorun var ise bunları düzeltme imkânı elde etmektelerdir. Feedback analizleri ile daha iyi gözlem yapılarak girişimciler finansal anlamda, hukuksal anlamda, teknik anlamda olmak üzere eksikliklerini saptayıp çözüme ulaştırabilirler. Yatırımcıların girişimcilere ve startuplara destek vermesi diğer yatırımcıları da teşvik edeceğinden fon toplamak hem daha kolaylaşacak hem de daha startup ekosisteminde daha etkin olacaktır.

 

KİTLE FONLAMASI DEZAVANTAJLARI

Girişim fikirlerini alenileştirmek her zaman iyi bir fikir olmayabilir. Daha doğru ifade etmek gerekirse hukuki danışmanlık almadan projeleri alenileştirmek, sonrasında yapılacak saldırılara, taklitlere karşı savunmasız kalmak demektir. Bu yüzden kitle fonlama platformları üzerinden projelerini yatırımcılara sunmadan önce girişimcilerin hukuki danışmanlık alması önem arz etmektedir. Alınacak hukuk desteğiyle birlikte gerekli hukuki korumalar sağlanılarak yatırımcı karşısına çıkılması girişimci açısından en doğru adım olacaktır.