Örneklerle Akıllı Sözleşmelerin Çalışma Prensipleri

Blockchain endüstrisindeki birçok fikir gibi, genel bir karışıklık da ‘akıllı sözleşmeler’ noktasında ortaya çıkıyor.

Kamuya açık blok zincirlerini mümkün kılan yeni teknoloji, akıllı sözleşmelerin anlaşılması zor kılmaktadır çünkü bu terim tanımlanan çekirdek etkileşimi kısmen karıştırmaktadır.

Klasik anlamda sözleşme, yasaların sonuç doğurduğu bir hukuki ilişkiyi ortaya koyarken, akıllı bir sözleşme; kriptografik bir kod ile ilişki kurar.Farklı bir ifadeyle, akıllı sözleşmeler, içerik oluşturucuları tarafından oluşturuldukları şekliyle tam olarak çalıştırılan programlardır.

İlk olarak 1993 yılında tasarlanan fikir, aslında bilgisayar bilimcisi ve şifreleme uzmanı Nick Szabo tarafından bir çeşit dijital otomat olarak tanımlandı. Ünlü örneğinde, kullanıcıların verileri veya değerleri nasıl girebileceğini ve girilen veri karşılığı otomatta nasıl oluyorsa aynı şekilde veriye denk bir edim alacağını, bu durumun da gerçek bir atıştırmalık veya bir içecek olduğunu açıkladı.

Ethereum, akıllı sözleşmeler oluşturmak için özel olarak geliştirilmiş bir platformdur. Basit bir örnekte, ethereum kullanıcıları bir akıllı sözleşmeyi kullanarak belirli bir tarihte bir arkadaşına 10 Ether gönderebilir. Bu durumda, kullanıcı bir sözleşme oluşturacak ve sözleşmeyi icra etmek için için bu verileri sözleşmeye yükleyecektir.

Ancak bu yeni araçların soyutlamada kullanılması amaçlanmamıştır. Ayrıca, “merkezi olmayan uygulamalar” [“DAPP”] ve hatta bütün merkezi olmayan özerk şirketler [“DAO”] için yapı taşlarını da oluşturabilecekleri düşünülmektedir.

Akıllı Sözleşmeler Nasıl Çalışır ?

Ağın bir kişiden, diğer bir kişiye bir değer aktarması anlamında, temel akıllı sözleşmeleri destekleyen ilk şeyin bitcoin olduğunu belirtmekte fayda var.  Nod ağı yalnızca belirli koşullar sağlandığında işlemleri doğrular. Ancak, bitcoin para tedavülü noktasında kullanılmaktadır. ( Not: para tedavülünden kasıt bir “currency” olduğunu belirtmektir. Yoksa bitcoin hukuken “para” değildir.)

Buna karşılık ethereum, bitcoin’in daha kısıtlayıcı dilini (yüzlerce ya da daha çok betiğin betik dili) geliştiricilerin kendi programlarını yazabilmelerini sağlayan bir dil ile değiştirir. Ethereum, kendi geliştirdikleri akıllı sözleşmelerinin diğer geliştiriciler tarafından kullanılmasına izin verir.   Dil, ‘Turing-complete’ şeklindedir, yani daha geniş bir dizi hesaplama komutunu destekler.

Akıllı Sözleşmeler şunları yapabilir;

  •  “Çoklu imza” ile kısıtlanmış hesapla ile işlev görebilir, böylece fonlar yalnızca gerekli bir yüzdesi kabul edildiğinde harcanır. Örneğin Türk Ticaret Kanunu’nda olduğu gibi “birlikte imza yetkisi” akıllı sözleşmeler üzerinden tanımlanabilir ve özellikle uygulamada A.Ş. veya Limited Şirketler’de birlikte imza yetkisini haiz olunan bazı yatırım ve borçlanma işlemleri Akıllı Sözleşmeler üzerinden dijitalleşebilir. Böylece imzaların güvenirliliği ile birlikte işlerin hızlanmasını sağlayabilir.
  • Sözleşmeleri yönetebilir, örneğin kişiler ve kurumlar arasındaki sigorta sözleşmeleri gibi.
  • Diğer sözleşmelere yardımcı görevi görür. (e-kütüphane örneğinde olduğu gibi) Örneğin due-dilligence işlemlerinde binlerce sayfalık sözleşmeleri dijitalleştirerek, risk tespiti ve hukuki öngörü noktasında avukatların işlerini kolaylaştırabilir. Nasıl ki fiziki bir kütüphanenin e-kaynağından hangi kitabın olup olmadığı kolayca görünüp, ona göre o kütüphaneye o kitabı almaya gidiyor veya gitmiyorsak, şirket birleşme ve devralmalarında da aynı mantık Akıllı Sözleşmeler üzerinden izlenebilir.
  • Alan adı kaydı bilgileri veya üyelik kayıtları gibi bir uygulama hakkındaki bilgileri saklayabilir.

Çokluktaki Güç

Son noktaya gelindiğinde, akıllı sözleşmelerin diğer akıllı sözleşmelerden yardıma ihtiyacı olması muhtemeldir. Birisi sıcak bir yaz gününde sıcaklık ile ilgili bir bahse girdiğinde, olayın altında bir dizi sözleşmeyi tetikleyebilir. Bir sözleşme, hava durumunu belirlemek için dışarıdaki verileri kullanır ve bir başka sözleşme, şartlar yerine getirildiğinde ilk sözleşmeden elde edilen bilgilere dayanarak bahsi çözebilir. Her bir sözleşmeyi icraya koymak, gerekli hesaplama gücü miktarına bağlı olan ether işlem ücretlerini gerektirir.

Yazı, Alyssa Hertig tarafından yazılmış, yazının başındaki ilgili görsel Maria Kuznetsov tarafından hazırlanmış tarafımca Türkçe’ye tercüme edilmiştir. Kaynak metin için; https://www.coindesk.com/information/ethereum-smart-contracts-work/ | Italic şekilde yazılan kısımlar ise kendi yorumumdur.

İçeriği Paylaş: