SPK kapsamında Şirketlerin Yükümlülükleri Nelerdir? Ceza Limitleri Nedir?
SPK kapsamında Şirketlerin Yükümlülükleri Nelerdir? Ceza Limitleri Nedir?
Kısaca Sermaye Piyasası Kurulu
- Sermaye piyasası kurumları ve araçlarının ihracı, halka arzı ve borsada işlem görmesine,
- Sermaye piyasasının istikrarlı, rekabetçi, adil, şeffaf, dürüst ve güvenilir bir ortamda işlemesi ve gelişmesinin sağlanmasına,
- Yatırımcıların yani tasarruf sahiplerinin hak ve çıkarlarının korunmasına,
yönelik düzenlemeler yapan Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 1980 yılında Türkiye’de yaşanan bankerler krizinin ardından, 27 Temmuz 1981 yılında 2499 sayılı Kanun ile kurulmuştur.
İdari ve mali özerkliğe sahip olan SPK, merkezi Ankara’da olan ve İstanbul’da temsilciliği bulunan bir kamu tüzel kişisi olup; Türkiye’de kurulmuş olan ilk bağımsız üst kuruldur ve düzenleyici ve denetleyici kamu kurumu niteliğindedir.
Söz konusu amaçlara yönelik faaliyetleri gerçekleştirirken SPK, gerek düzenleyici ve denetleyici işlemler yaparak gerekse inceleme ve araştırma faaliyetleri yürüterek, tasarrufların –başta sanayi kuruluşlarının hisse senetlerinin– menkul kıymet olarak değerlendirilmesini sağlamak yoluyla ülke ekonomisine faydalı olmayı amaçlar.
Kısaca Sermaye Piyasası Kanunu
- Türkiye’de meydana gelen güncel ekonomik gelişmeler –özellikle 2008 yılında yaşanan küresel nitelikli finansal kriz– ve sonucunda yeni finansal araçların geliştirilmesi,
- Avrupa Birliği Müktesebatına ve yürürlüğe yeni giren Türk Ticaret Kanunu’na uyum sağlanması,
- Mevcut kanundaki eksikliklerin giderilmesi
gibi sebeplerle 6.12.2012 tarihinde kabul edilip 30.12.2012 tarihli ve 28513 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak uzun bir çalışmanın neticesinde yürürlüğe giren 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (“Kanun”) ile, 28.07.1981 tarihinde kabul edilip 30.07.1981 tarihli ve 17419 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu mülga olmuştur.
Kanun, 10’u geçici olmak üzere 161 madde ile 8 kısımdan (1- Genel hükümler, 2- Sermaye piyasası araçlarının ihracı, kamunun aydınlatılması ve ihraççılara ilişkin esaslar, 3- Sermaye piyasası kurumları ve faaliyetleri, 4- Sermaye piyasalarında borsalar, Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği ve diğer kurumlar, 5- Sermaye piyasalarında denetim ve tedbirler, 6- İdari para cezası gerektiren fiiller ve sermaye piyasası suçlar, 7- Sermaye Piyasası Kurulu’na ilişkin esaslar, 8- Son ve geçici hükümler) oluşmaktadır.
“Sermaye Piyasası” Kavramı
Sermaye Piyasası; para piyasası ile birlikte finans piyasasının (Finansal fazlası olanlar ile ticari alanda faaliyet göstermek isteyip kaynak ihtiyacı duyanlar arasında fon akışı sağlayan; bunu yaparken ise sermaye birikimi oluşturan, piyasanın ihtiyaç duyduğu likiditeyi temin eden, ekonomik düzen içinde yer alan aktörlerin karar alırken karşı karşıya kaldığı riskleri dağıtan veya başka kesimlere aktaran, mülkiyeti tabana yayan piyasa.) bir alt türünü oluşturan, orta ve uzun vadeli ödünç verilebilir fonların, tasarruf sahiplerinden –sermaye piyasası araçlarının alınıp satılması yoluyla– fon talep edenlere aktarılmasını sağlayarak iki kesim arasında köprü görevi gören piyasadır.
En önemli işlevi ülkedeki yatırımların işletilmesi ve yönetilmesi olan sermaye piyasasının;
i) fon talep edenler,
ii) fon arz edenler (yatırımcılar),
iii) sermaye piyasası araçları,
iv) tasarrufları yatırıma dönüştüren yardımcı ve aracı kuruluşlar ve,
v) borsalar ve teşkilatlanmış diğer piyasalar şeklinde başlıca 5 temel unsuru vardır.
Sermaye piyasası; (sermaye piyasası araçlarının, bunları ihraç edenler tarafından ilk defa piyasaya çıkarıldığı ve alıcılara satıldığı) birincil piyasa ve (daha önce ihraç edilmiş sermaye piyasası araçlarının tasarruf sahipleri arasında alınıp satılarak el değiştirdiği) ikincil piyasadan oluşmaktadır.
Birincil piyasalar ihraççılara fon akışı sağlarken, ikincil piyasaların ise 3 önemli fonksiyonu vardır:
1) Likidite fonksiyonu à Elinde sermaye piyasası aracı bulunduran yatırımcının ortaya çıkan acil nakit ihtiyacının karşılanması ya da –yanlış bir yatırım yapılması durumunda– yeni bir sermaye piyasası aracının alınması için gerekli olan nakit ihtiyacının, mevcut sermaye piyasası aracının satılarak karşılanması ikincil piyasa yoluyla sağlanır.
2) Fiyatı belirleme fonksiyonu à Birincil piyasada satılacak olan sermaye piyasası araçlarının satış fiyatları, ikincil piyasada işlem gören/satılan sermaye piyasası araçlarının fiyatları üzerinden belirlenir.
3) Vadeyi belirleme fonksiyonu à Birincil piyasadaki borçlanma aracının vadeleri, ikincil piyasada işlem gören/satılan borçlanma araçlarının vadelerine göre belirlenir.
Sermaye piyasaları ayrıca; –alım-satım sonucunda el değiştiren kıymetlerin vadesine bağlı olarak– (belli miktarda mal/kıymet ve bunların karşılığı olan paranın işlemin ardından el değiştirmesini sağlayan) spot piyasalar ve (herhangi bir mal/finansal aracın, ileri bir tarihte teslimatı yapılmak üzere bugün alım-satımının yapıldığı; forward, swap, futures ve opsiyon işlemlerinin tamamını da içeren) vadeli piyasalar olmak üzere de ikiye ayrılmaktadır.
Yatırımcılar sermaye piyasasında yatırımlarını, sermaye piyasası araçları (hisse (pay) senetleri, borsa yatırım fonları, devlet tahvilleri, özel sektör tahvilleri, özel sektör bonoları, kira sertifikaları, varlığa dayalı menkul kıymetler, varlık teminatlı menkul kıymetler, vadeli işlemler sözleşmeleri, opsiyonlar) ile gerçekleştirirler.
SPK Kapsamında Şirketlerin Yükümlülükleri
-
Borsa Şirketlerinin Yükümlülükleri
– Kar Payı Dağıtımına İlişkin Esaslar: Halka açık anonim ortaklıklar karlarını, genel kurul kararıyla ve dağıtım tarihi itibariyle mevcut payların tümüne eşit olacak şekilde dağıtırlar. Kar payı dağıtılıp dağıtılmayacağının, dağıtılacak ise kar payı dağıtım oranı ve kar payının ödenme şeklinin ve zamanının; kar payı avansı dağıtılıp dağıtılmayacağının ve dağıtılacak ise buna ilişkin esasların; kar dağıtım politikasında değişiklik yapılacaksa buna ilişkin yönetim kurulu kararının ve değişiklik gerekçesinin kamuya duyurulması zorunludur.
Ortaklıklar tarafından, esas sözleşmede hüküm bulunması şartıyla, bağış yapılabilir; yapılabilecek bağışın sınırı ortaklık genel kurulunca belirlenir ve Kurul, bu tutara bir üst sınır getirebilir. Yapılacak bağış ve ödemelerin de kamuya duyurulması gerekir.
– Özel Durumların Kamuya Açıklanması Yükümlülüğü: Sermaye piyasası araçları Borsa’da işlem gören ortaklıklar, içsel (Henüz kamuya açıklanmamış ve sermaye piyasası araçlarının değerini veya yatırımcıların kararlarını etkileyebilecek nitelikte bilgi, olay ve gelişmeler.) ve sürekli (İçsel bilgi tanımı dışında kalan tüm bilgi, olay ve gelişmeler.) bilgileri doğrudan etkileyen olayların gerçekleşmesi halinde, ilgili form kullanılarak ve aksi belirtilmedikçe derhal Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) açıklama yapmak zorundadırlar. Açıklama yükümlülüğünün; yatırımcılar arasında eşit işlem ilkesine aykırılık teşkil etmeyecek şekilde ve en geç işlemin gerçekleşmesini izleyen üçüncü iş günü saat 08:00’e kadar yerine getirilmesi ile yapılan açıklamaların yanıltıcı, yanlış, eksik veya abartılı olmaması zorunludur.
– Finansal Tablo, Bağımsız Denetim Raporu ve Yıllık Raporların Açıklanması: Payları borsada işlem gören ortaklıklar, –işlem gördükleri pazara göre 3, 6, 9, 12 aylık–finansal tablo ve raporları şekil ve içerik bakımından uygun olarak, zamanında, tam ve doğru bir şekilde hazırlamak ve ibraz etmek; bu raporlardan Kurul’ca belirlenenleri, Sermaye Piyasası Kurulunca belirlenen bağımsız denetim kuruluşlarına inceleterek bir bağımsız denetim raporu almak zorundadırlar.
– Önemli Nitelikteki İşlemler ve Ayrılma Hakkı: Önemli nitelikteki işlemlere ilişkin gerekçeli yönetim kurulu kararının, ayrılma hakkı kullanım fiyatı ile birlikte kamuya açıklanması zorunludur.
-
Diğer Halka Açık Şirketlerin Yükümlülükleri
– Kar Payının Tam ve Nakden Ödenmesi Zorunluluğu: Payları borsada işlem görmeyen ortaklıklar, kar payı tutarının sermayenin %5’inden daha düşük veya 100.000-TL’nin altında olması durumunda ilgili hesap dönemi için kar dağıtmayabilir; bu durum en geç olağan genel kurul gündeminin ilan edildiği tarihte kamuya duyurulur ve ortaklığın merkezinin bulunduğu yerde en az bir gazetede ve –varsa– ortaklığın internet sitesinde ilan edilir.
Kâr payına ilişkin bunun dışındaki tüm esaslar, borsa şirketlerinin yükümlülüklerine göre belirlenir.
– Özel Durumların Kamuya Açıklanması Yükümlülüğü: Ortaya özel durumların çıkması veya özel durumlarda değişikliklerin meydana gelmesi halinde, ilgili hususun ortaya çıktığı veya öğrenildiği tarihten itibaren 5 iş günü içerisinde Kurul’a, formlara uygun olarak hazırlanmış bir özel durum açıklamasının ulaştırılması zorunludur.
Özel durumların kamuya açıklanması yükümlülüğüne ilişkin bunun dışındaki tüm esaslar, borsa şirketlerinin yükümlülüklerine göre belirlenir.
– Finansal Tablo ve Yıllık Raporların Açıklanması ve Kurul’a Gönderilmesi: Finansal tablo ve raporların standartlara uygun şekilde hazırlanmasından, gerçeğe uygunluğundan ve sunulmasından işletmenin yönetim kurulu sorumludur; tabloların bağımsız denetime tabi tutulmuş olması bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Payları Borsa’da işlem görmeyen halka açık ortaklıklar, ayrıntılı bilanço ve gelir tablolarını –bilanço aktif toplamı 100.000-TL’yi, brüt satış hasılatı 200.000-TL’yi, çalışan personel sayısı 50’yi aşanlardan en az iki kriteri sağlıyor olanlar ayrıca ek finansal tablolarını– olağan genel kurul toplantılarını izleyen 1 ay içinde Kurul’a göndermek; uygun olarak hazırladıkları finansal tablolarını, olağan genel kurul toplantılarını izleyen 30 gün içinde Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlatmak; denetçi raporu/bağımsız denetleme raporu özetlerini, finansal tablolar ile birlikte ilan etmek; hazırladıkları faaliyet raporlarının bir örneğini olağan genel kurul toplantılarını izleyen 1 ay içinde Kurul’a göndermek; denetçi raporu/bağımsız denetleme raporu özetlerinin yer aldığı gazetelerin birer örneğini ilanı izleyen 6 iş günü içinde Kurul’a göndermek zorundadır.
– Esas Sözleşme Değişiklikleri İçin Kurul’un Görüşünü Alma Yükümlülüğü: Bu konuya ilişkin esaslar, borsa şirketlerinin yükümlülüklerine göre belirlenir.
– Örtülü Kazanç Aktarım Yasağı: Bu konuya ilişkin esaslar, borsa şirketlerinin yükümlülüklerine göre belirlenir.
– Pay Alım Teklifinde Bulunma Zorunluluğu: Bu konuya ilişkin esaslar, borsa şirketlerinin yükümlülüklerine göre belirlenir.
– Önemli Nitelikteki İşlemler ve Ayrılma Hakkı: Bu konuya ilişkin esaslar, borsa şirketlerinin yükümlülüklerine göre belirlenir.
SPK Kapsamında Ceza Limitleri
Kanun’da, sermaye piyasası suçları ve bu suçların işlenmesi sonucunda hükmolunacak cezalar belirtilmiştir. Buna göre; aşağıdaki suçları işleyenler hakkında, aşağıdaki cezalar söz konusu olabilecektir:
- Bilgi suistimali – 3 yıldan 5 yıla kadar hapis veya adli para cezası;
- Piyasa dolandırıcılığı – 3 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5000 günden 10000 güne kadar adli para cezası / 3 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5000 güne kadar adli para cezası;
- Usulsüz halka arz ve izinsiz sermaye piyasası faaliyeti – 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5000 günden 10000 güne kadar adli para cezası;
- Güveni kötüye kullanma ve sahtecilik – en az 3 yıl ceza / 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5000 günden 10000 güne kadar adli para cezası;
- Bilgi ve belge vermeme, denetimin engellenmesi – 1 yıldan 3 yıla kadar hapis / 6 aydan 2 yıla kadar hapis;
- Yasal defterlerde, muhasebe kayıtlarında ve finansal tablo ve raporlarda usulsüzlük – 6 aydan 2 yıla kapar hapis ve 5000 güne kadar adli para cezası;
- Sır saklama yükümlülüğü – 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 5000 güne kadar adli para cezası.
